در اثر حمله آمریکا و اسرائیل به ایران، بخشی از مهمترین زیرساختهای نفت و گاز جهان را در معرض خطر قرار داد است؛ زیرساختهایی شامل خطوط لوله، پالایشگاهها و پایانههای صادراتی که نقش کلیدی در انتقال انرژی از کشورهای حاشیه خلیج فارس به اقتصاد جهانی دارند.
با گسترش درگیریها در منطقه، حملات موشکی و پهپادی و همچنین تهدید مسیرهای کشتیرانی در خلیج فارس، فعالیت برخی تأسیسات انرژی با اختلال یا توقف مواجه شده است. در این میان، ناامنی در تنگه هرمز ــ گذرگاهی که حدود ۲۰ درصد نفت و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکند ــ باعث شده جریان انرژی در بازارهای جهانی با فشار قابل توجهی روبهرو شود.
در نتیجه این تحولات، برخی کشورهای تولیدکننده نفت از جمله عراق ناچار به کاهش تولید شدهاند و قطر نیز بخشی از صادرات گاز طبیعی مایع خود را متوقف کرده است. همزمان، افزایش ریسک در مسیرهای کشتیرانی و زیرساختهای انرژی، قیمت جهانی نفت را به سرعت بالا برده و بهای شاخص برنت را از حدود ۷۳ دلار پیش از آغاز جنگ به نزدیک ۱۲۰ دلار در هر بشکه رسانده است.
برخی تحلیلگران معتقدند تحولات اخیر نشان میدهد که درگیریهای منطقهای تا چه اندازه میتواند بر بازار جهانی انرژی اثرگذار باشد و حتی به عنوان اهرم فشار بر اقتصاد جهانی عمل کند.
در ادامه، 9 مورد از مهمترین زیرساختهای انرژی در منطقه که در جریان درگیریها با اختلال یا تهدید مواجه شدهاند و وضعیت آنها آمده است
پایانه گاز طبیعی مایع «راس لفان» – قطر
این پایانه پس از حمله پهپادی تعطیل شد. شرکت دولتی QatarEnergy اعلام کرده به دلیل «فورس ماژور» (شرایط خارج از کنترل) قادر به تأمین گاز برای مشتریان قراردادی خود نیست.
راس لفان بزرگترین تأسیسات صادرات LNG در جهان به شمار میرود و از بزرگترین میدان گازی جهان تغذیه میکند. در این مجموعه، گاز طبیعی به مایع تبدیل شده و با نفتکشها به مشتریان ــ عمدتاً در آسیا ــ ارسال میشود. تعطیلی این پایانه شوکی جدی به بازار جهانی گاز وارد کرده است، زیرا قطر حدود ۲۰ درصد LNG جهان را تولید میکند. در چنین شرایطی اروپا نیز ممکن است با رقابت شدیدتری برای دسترسی به محمولههای گاز مواجه شود.
بندر و پالایشگاه «راس تنوره» – عربستان سعودی
این مجموعه در شمالشرق دمام و در سواحل خلیج فارس قرار دارد و بزرگترین پالایشگاه شرکت آرامکو محسوب میشود. این بندر قابلیت پذیرش نفتکشهای بسیار بزرگ را دارد. پس از اصابت یک پهپاد و وقوع آتشسوزی، فعالیت آن به طور موقت متوقف شد.
خط لوله شرق–غرب عربستان
این خط لوله نفت را از مرکز فرآورش عقیق (Abqaiq) در نزدیکی خلیج فارس به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل میکند و به عربستان امکان میدهد بخشی از صادرات نفت خود را بدون عبور از تنگه هرمز انجام دهد.
پایانه نفتی فجیره – امارات متحده عربی
این پایانه در ساحل دریای عمان قرار دارد و یکی از مهمترین مراکز بارگیری نفتکشهای بسیار بزرگ در منطقه است. اهمیت آن در این است که به امارات اجازه میدهد بخش قابل توجهی از نفت خود را بدون عبور از تنگه هرمز صادر کند. گزارشها حاکی از آن است که این پایانه نیز در پی درگیریها با اختلال مواجه شده است.
برخی تحلیلگران معتقدند هدف قرار گرفتن مخازن نفت در فجیره میتواند به معنای تلاش برای تحت فشار قرار دادن مسیرهای جایگزین صادرات نفت در منطقه باشد.
جزیره خارگ– ایران
این پایانه پیش از آغاز جنگ تقریباً تمام صادرات نفت خام ایران ــ حدود ۱٫۶ میلیون بشکه در روز ــ را مدیریت میکرد که بخش عمده آن به چین ارسال میشد. گزارشها حاکی است که ایران در روزهای منتهی به آغاز درگیریها صادرات خود را افزایش داده بود. وضعیت عملیاتی این پایانه در حال حاضر به طور دقیق مشخص نیست.
میدان گازی «لویاتان» – اسرائیل
وزارت انرژی اسرائیل به شرکت Chevron دستور داده این میدان را به دلیل شرایط امنیتی تعطیل کند. این میدان که در فاصله حدود ۱۳۰ کیلومتری سواحل حیفا قرار دارد، بزرگترین ذخیره گاز طبیعی در دریای مدیترانه است و یکی از منابع اصلی تأمین گاز مصر محسوب میشود.
در جریان جنگ کوتاهمدت قبلی میان ایران و اسرائیل نیز تعطیلی این میدان باعث شد مصر عرضه گاز به برخی صنایع از جمله تولیدکنندگان کود را محدود کند.
میادین نفتی جنوب عراق
عراق تولید حدود ۱٫۵ میلیون بشکه در روز از میادین مهم رمیله و غرب القرنه را متوقف کرده است، زیرا مخازن ذخیره نفت در حال پر شدن هستند. میدان رمیله یک میدان «ابرغول» محسوب میشود و بیش از یک میلیارد بشکه ذخیره دارد.
شرکت تحلیلی Rystad Energy هشدار داده است که عراق و برخی کشورهای خلیج فارس با کمبود ظرفیت ذخیرهسازی مواجه شدهاند و ممکن است میادین بیشتری تعطیل شوند؛ وضعیتی که راهاندازی دوباره چاههای نفت و گاز را به فرآیندی زمانبر تبدیل میکند.
پایانه نفتی البصره – عراق
این پایانه که یک جزیره مصنوعی در فاصله ۵۰ کیلومتری ساحل خلیج فارس است، بخش عمده صادرات نفت عراق را انجام میدهد؛ صادراتی که ارزشی معادل حدود ۸۰ درصد تولید ناخالص داخلی سالانه عراق دارد.
پالایشگاه باپکو – بحرین
پالایشگاه جزیره ستره ستون اصلی صنعت نفت بحرین به شمار میرود. این پالایشگاه نفت میادین داخلی بحرین و همچنین نفت منتقلشده از عربستان از طریق خط لوله را فرآوری میکند. حمله موشکی به این تأسیسات باعث توقف فعالیت آن و اختلال در عرضه سوخت جت، گازوئیل و سایر فرآوردههای نفتی شده است.
