بازارهای جهانی انرژی وارد هفته دوم جنگ خلیج فارس شدند و با رکوردشکنی تاریخی قیمتها مواجه شدند، چرا که صادرات نفت و گاز از منطقه به طور گسترده متوقف شد و درگیریها میان ایران، اسرائیل، ایالات متحده و کشورهای خلیج شدت گرفت. این گزارش به بررسی اثرات این بحران بر بازار انرژی جهان و راهکارهای احتمالی مقابله با کمبود نفت و گاز میپردازد.
چرا قیمت نفت ناگهان به بیش از ۱۰۰ دلار رسید؟
در هفته اول جنگ، افزایش قیمتها محدود بود و شاخص برنت تنها ۱۲.۹۳ دلار (۱۸ درصد) رشد داشت. اما پایان “دوره مهلت بازار” در جمعه ۶ مارس باعث شد قیمتها به سرعت افزایش یابد و برنت ۲۸ درصد بالاتر از سطح پیش از جنگ معامله شود. تشدید حملات به میدانهای نفتی عربستان، پایانههای سوخت در تهران و کویت و حتی تأسیسات آبشیرینکن ایران و بحرین، باعث شد معاملهگران برای اختلال بلندمدت و شدید در عرضه نفت آماده شوند. در بازار آسیا در روز دوشنبه، برنت تا ۱۱۹ دلار در هر بشکه صعود کرد.
برای مهار افزایش قیمت نفت و گاز چه باید کرد؟
بازگشت به صادرات عادی دریایی از خلیج فارس ضروری است؛ یعنی حدود ۲۰ میلیون بشکه در روز نفت خام و محصولات پالایششده و ۱۰ میلیارد فوت مکعب در روز گاز طبیعی مایع (LNG). این امر مستلزم یا پایان درگیریها یا ناتوانسازی کامل توانایی ایران برای اختلال در کشتیرانی است. برخی تأسیسات آسیبدیده نیاز به زمان برای تعمیر دارند.
تهدیدهای مسیر تنگه هرمز برای نفتکشها
- با ضعیف شدن نیروی دریایی ایران، تهدید اصلی موشکهای ضدکشتی است، هرچند نیروهای آمریکایی میتوانند تا حد زیادی مقابله کنند.
- تهدید مهمتر از سوی قایقهای تندرو، مینهای دریایی و پهپادهای ایران است که قابلیت تخریب دارند و میتوانند مسیر تجاری را تهدید کنند.
آیا عربستان و امارات میتوانند مسیر صادرات نفت را دور بزنند؟
حدوداً نه به میزان کافی. ظرفیت خط لوله شرق-غرب عربستان حدود ۵ میلیون بشکه در روز است، که تنها نیمی از آن برای تحویلهای پیش از جنگ استفاده میشود. امارات میتواند حدود ۵۰۰ هزار بشکه در روز مسیر جایگزین ایجاد کند. در مجموع، از ۲۰ میلیون بشکه صادرات متوقف شده، تنها حدود ۳ میلیون بشکه قابل دورزدن است؛ یعنی ۸۵ درصد نفت همچنان متوقف میماند. کشورهای بحرین، عراق، کویت و قطر هیچ مسیر جایگزینی ندارند.
نقش بیمه دریایی و حمایت مالی
پیشنهاد International Development Finance Corporation برای تضمین بیمه دریایی میتواند کمک کند، اما کافی نیست. حتی با تضمین بیمه، مالکان کشتیها هنوز خطر عبور از تنگه هرمز را دارند و ممکن است تمایلی به حرکت نداشته باشند. این اقدام تنها بخشی از موانع را کاهش میدهد و آمادهسازی برای عبور ایمن را تسهیل میکند.
سیاست فروش قراردادهای آتی نفت توسط وزارت خزانهداری آمریکا
فروش گسترده قراردادهای آتی میتواند قیمتها را کاهش دهد، اما با بازار فیزیکی و مالی نفت در تعامل است و کاهش مصنوعی قیمت ممکن است منجر به اختلال در تعیین ارزش واقعی بازار و حتی ضرر مالی فدرال بودجه شود. تجربه بانکهای مرکزی در بازارهای مالی نشان داده که چنین مداخلاتی اغلب با شکست مواجه میشود و بازار نفت نیز میتواند مشابه آن واکنش نشان دهد.
بازار نفت جهانی تحت تأثیر بحران ایران با اختلالات بیسابقه در عرضه روبروست و بازیابی ثبات نیازمند پایان درگیریها، ترمیم تأسیسات آسیبدیده و بازگشت صادرات دریایی است. اقدامات مالی یا بیمهای تنها میتوانند بخشی از موانع را کاهش دهند، اما تضمینی برای عبور ایمن نفتکشها و تثبیت قیمتها نیست.
منبع:csis
