روسیه در سال ۲۰۲۵ با افزایش همزمان صادرات گاز طبیعی و گاز مایع (LPG) به آسیای مرکزی و افغانستان، راهبرد انرژی منطقهای خود را تقویت کرده است؛ مسیری که هم پاسخگوی رشد تقاضای منطقه است و هم جایگزینی برای بازارهای از دسترفته اروپا به شمار میرود.
الکسی میلر، رئیس هیئت مدیره گازپروم، در جلسهای که به بررسی نتایج اولیه سال اختصاص داشت، اعلام کرد که صادرات گاز روسیه به مصرفکنندگان در آسیای مرکزی (قزاقستان، ازبکستان و قرقیزستان) در سال ۲۰۲۵، ۲۰ درصد افزایش یافته است.
میلر یادآور شد که گازپروم همچنان در حال توسعه همکاری با کشورهای آسیای مرکزی است. در حاشیه مجمع اقتصادی شرق، توافقی برای افزایش صادرات گاز به قزاقستان در سالهای ۲۰۲۵-۲۰۲۶ امضا شد.
افزایش ۲۰درصدی صادرات گاز روسیه به کشورهای آسیای مرکزی در ۲۰۲۵
وی افزود: «در سال ۲۰۲۵، صادرات ما به ازبکستان و قرقیزستان نیز افزایش یافت و در نتیجه، عرضه گاز روسیه به این سه کشور ۲۰ درصد رشد کرده است. این ارقام بسیار جدی و مهم هستند.»
میلر همچنین گفت: «افزایش بیشتر صادرات به این منطقه اکنون در دستور کار ما قرار دارد. بهویژه در حال مذاکره برای احداث ظرفیتهای انتقال گاز و تأمین گاز برای مناطق شمالشرق قزاقستان با دوستان قزاق خود هستیم. تمرکز ما بر همکاری بلندمدت است، با توجه به نیاز روزافزون آسیای مرکزی به گاز».
وی ادامه داد: «آسیای مرکزی منابع خود را دارد، اما نرخ بالای رشد اقتصادی در این منطقه نیاز به گاز را افزایش میدهد.
ما به خوبی میدانیم که در میانمدت، گاز روسیه در این منطقه تقاضای بسیار بالایی خواهد داشت. هماکنون اقدامات آمادهسازی در این زمینه انجام میشود و نه فقط آمادهسازی؛ همانطور که قبلاً گفتم، ما صادرات را با سرعت نسبتاً بالا افزایش دادهایم».
صادرات 6 میلیارد مترمکعب گاز به ازبکستان
ازبکستان در سال ۲۰۲۳ به واردکننده خالص گاز طبیعی تبدیل شد و خرید از گازپروم را آغاز کرد. عرضهها از طریق خط لوله Central Asia – Center انجام میشود که در حالت معکوس عمل میکند.
در سال ۲۰۲۳، گازپروم ۱.۲۸ میلیارد متر مکعب گاز به ازبکستان صادر کرد و این رقم در سال ۲۰۲۴ به ۵.۶۴ میلیارد متر مکعب رسید. طبق گزارش وزارت انرژی قزاقستان، ترانزیت گاز روسیه به ازبکستان ممکن است در سال ۲۰۲۵ به ۶ میلیارد متر مکعب برسد.
قرقیزستان در حال حاضر حدود ۵۰۰ میلیون متر مکعب گاز در سال مصرف میکند. قراردادهای بلندمدت تأمین گاز تا سال ۲۰۴۰ با گازپروم برای نیروگاههای CHPP-2 و Bishkek Selmash CHPP امضا شده است.
گازپروم همچنین در تأمین گاز مصرفکنندگان مناطق غربی قزاقستان، قسطانای و آکتوبه مشارکت دارد. صادرات گاز روسیه مطابق با افزایش نیازهای داخلی قزاقستان در حال افزایش است و توسعه زیرساختهای گازی مناطق شمالی این کشور نیز در دست اجرا قرار دارد.
رشد صادرات ال پی جی همسو با گازطبیعی
افزایش صادرات گاز روسیه به آسیای مرکزی در سال ۲۰۲۵ تنها به گاز طبیعی محدود نمانده و گاز مایع (LPG) نیز به یکی از محورهای مهم گسترش حضور انرژی روسیه در این منطقه تبدیل شده است.
پس از آنکه گازپروم از رشد ۲۰ درصدی عرضه گاز طبیعی به قزاقستان، ازبکستان و قرقیزستان خبر داد، دادههای جدید نشان میدهد مسکو همزمان مسیر صادرات LPG خود را نیز بهطور معناداری به سمت آسیای مرکزی و افغانستان تغییر داده است.
بر اساس گزارش رویترز، روسیه در فاصله ژانویه تا نوامبر ۲۰۲۵ صادرات گاز مایع خود به جمهوریهای سابق شوروی در آسیای مرکزی و افغانستان را تقریباً دو برابر کرده و به بیش از یک میلیون تن متریک رسانده است.
این تغییر مسیر در پی محدودیتهایی رخ داده که اتحادیه اروپا از دسامبر ۲۰۲۴ بر واردات LPG از روسیه اعمال کرد و مسکو را ناچار ساخت بخشی از صادرات خود را از بازار اروپا به بازارهای منطقهای منتقل کند.
در حال حاضر، صادرات LPG روسیه به کشورهایی مانند افغانستان، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان حدود ۳۶ درصد از کل صادرات LPG این کشور را تشکیل میدهد؛ سهمی که در سال ۲۰۲۴ تنها ۱۹ درصد بود.
در این میان، افغانستان به بزرگترین مقصد LPG روسیه در منطقه تبدیل شده است؛ بهگونهای که عرضه LPG روسیه به این کشور طی ۱۱ ماه نخست سال ۲۰۲۵ با رشد ۱.۵ برابری به حدود ۴۱۸ هزار تن رسیده است. بخشی از این صادرات از طریق شرکت KazRosGaz، سرمایهگذاری مشترک روسیه و قزاقستان، انجام میشود.
فعالان بازار معتقدند افزایش صادرات LPG روسیه به افغانستان تا حدی به دلیل کاهش عرضه از سوی ایران رخ داده است.
کشوری که بهدلیل تحریمهای آمریکا با محدودیت در صادرات LPG مواجه شده و بخشی از سهم بازار خود را از دست داده است. همزمان، تحولات سیاسی نیز نقش داشته و روسیه در تابستان امسال با پذیرش استوارنامه سفیر جدید افغانستان، به نخستین کشوری تبدیل شد که دولت امارت اسلامی این کشور را به رسمیت شناخت.
در مجموع، کنار هم قرار گرفتن افزایش صادرات گاز طبیعی از طریق خطوط لوله و رشد سریع صادرات LPG نشان میدهد روسیه در حال تثبیت یک راهبرد جامع انرژی در آسیای مرکزی و افغانستان است؛ راهبردی که هم پاسخگوی رشد تقاضای منطقهای است و هم جایگزینی برای بازارهای از دسترفته اروپا در پی تحریمها محسوب میشود.
