قاره آفریقا در حال عبور از یک نقطه عطف تاریخی در بخش انرژی است؛ جایی که گاز طبیعی دیگر صرفاً یک کالای صادراتی محسوب نمیشود، بلکه به موتور محرک توسعه اقتصادی، برقرسانی پایدار و تقویت استقلال انرژی کشورها تبدیل شده است. گزارش تازه اتاق انرژی آفریقا نشان میدهد که این تغییر رویکرد، آینده انرژی قاره را تا دهههای پیشرو بازتعریف خواهد کرد.
تغییر پارادایم در سیاست گازی آفریقا
بر اساس گزارش «وضعیت انرژی آفریقا: چشمانداز ۲۰۲۶» که توسط اتاق انرژی آفریقا (AEC) منتشر شده، بسیاری از کشورهای تولیدکننده گاز در این قاره استراتژی سنتی مبتنی بر صادرات را کنار گذاشته و تمرکز خود را بر ایجاد بازارهای داخلی گازمحور قرار دادهاند. این گزارش تأکید میکند که چنین چرخشی نه یک انتخاب اختیاری، بلکه ضرورتی راهبردی برای بهرهبرداری کامل از ذخایر، کاهش وابستگی به واردات انرژی و دستیابی به رشد اقتصادی پایدار است.
در این چارچوب، گاز طبیعی بهعنوان ستون فقرات توسعه صنعتی، تولید برق و گذار تدریجی به انرژیهای پاکتر تعریف میشود؛ نقشی که میتواند همزمان پاسخگوی نیازهای توسعهای و الزامات زیستمحیطی باشد.
آنگولا؛ نمونهای از گذار از سوزاندن گاز به ارزشآفرینی داخلی
آنگولا بهعنوان یکی از شاخصترین نمونههای این تحول معرفی میشود. این کشور پس از سالها کاهش تولید نفت و افت سهم بخش بالادستی در اقتصاد، اکنون گاز طبیعی را در کانون سیاست انرژی خود قرار داده است. تأسیسات Angola LNG که از سال ۲۰۰۸ فعال است، با جمعآوری گازهای همراه که پیشتر سوزانده یا تزریق میشدند، هم به صادرات LNG کمک کرده و هم انتشار گازهای گلخانهای را بهطور محسوسی کاهش داده است.
در ادامه این مسیر، پروژه Sanha Lean Gas در پایان سال ۲۰۲۴ به تولید رسید و ظرفیت خوراک کارخانه LNG را افزایش داد. همچنین کنسرسیوم جدید گاز به رهبری Azule Energy در حال توسعه میدانهای گازی غیرهمراه است؛ پروژهای که انتظار میرود تا سال ۲۰۲۶ ظرفیت صادرات LNG آنگولا را به شکل قابلتوجهی ارتقا دهد.
در کنار صادرات، برنامههای بلندمدت آنگولا بر مصرف داخلی متمرکز است؛ از توسعه نیروگاههای سیکل ترکیبی گازسوز مانند نیروگاه ۷۵۰ مگاواتی سویو گرفته تا احداث کارخانههای آمونیاک و متانول که میتوانند تقاضای قابلتوجهی برای گاز ایجاد کنند. با این حال، توسعه شبکه خطوط لوله داخلی همچنان با چالشهایی نظیر تأمین مالی و تعیین تعرفههای حملونقل روبهروست.
موریتانی و سنگال؛ موفقیت همکاری فرامرزی در پروژه GTA
در غرب آفریقا، پروژه مشترک Greater Tortue Ahmeyim (GTA) میان موریتانی و سنگال که در سال ۲۰۲۵ به تولید رسید، بهعنوان الگوی موفق همکاری فرامرزی در صنعت LNG شناخته میشود. این پروژه نهتنها هزاران شغل محلی ایجاد کرده و صدها شرکت داخلی را وارد زنجیره تأمین کرده است، بلکه بخشی از تولید خود را به مصرف داخلی دو کشور اختصاص داده است.
گاز تخصیصیافته به سنگال قرار است خوراک نیروگاه سیکل ترکیبی سنتلوئیس را تأمین کند که انتظار میرود در سال ۲۰۲۶ وارد مدار شود. علاوه بر این، توسعه نیروگاه Cap de Biches و گسترش استفاده از گاز در صنایع پتروشیمی و تولید کود، از جمله برنامههای آتی این دو کشور عنوان شده است.
چشمانداز قارهای؛ گاز بهعنوان سوخت انتقالی
اتاق انرژی آفریقا پیشبینی میکند که تا سال ۲۰۵۰ ظرفیت نیروگاههای گازسوز در قاره بیش از ۷۷ گیگاوات افزایش یابد. با وجود این رشد، سهم گاز در سبد انرژی آفریقا در حدود ۴۰ درصد باقی خواهد ماند؛ موضوعی که نشان میدهد گاز طبیعی نقش «سوخت انتقالی» را در کنار توسعه سریع انرژیهای تجدیدپذیر ایفا میکند.
در این مسیر، کشورهایی مانند نیجریه، آفریقای جنوبی، سنگال، غنا و تانزانیا هر یک با رویکردهای متفاوت اما همراستا، گاز را در مرکز برنامههای توسعه برق و صنعت خود قرار دادهاند.
بازارهای برق منطقهای؛ حلقه مفقوده یکپارچگی انرژی
گزارش AEC تأکید میکند که یکپارچگی بازارهای برق منطقهای، کلید بهرهبرداری حداکثری از گاز طبیعی است. پنج مجموعه اصلی برق در آفریقا—از جنوب تا شمال قاره—در مراحل متفاوتی از توسعه قرار دارند و پروژه «بازار برق واحد آفریقایی» هدفگذاری کرده است که تا سال ۲۰۴۰ این مجموعهها را به یک بازار یکپارچه قارهای متصل کند.
نتیجهگیری اتاق انرژی آفریقا روشن است: گاز طبیعی دیگر صرفاً یک منبع درآمد صادراتی نیست، بلکه کاتالیزور توسعه اقتصادی، ابزار کاهش انتشار در فرآیند گذار انرژی و تضمینکننده استقلال انرژی قاره محسوب میشود. سرمایهگذاری هدفمند در زنجیره ارزش داخلی گاز میتواند آفریقا را در مسیری قرار دهد که همزمان رشد اقتصادی، امنیت انرژی و توسعه پایدار را محقق کند.
